Жанар Қаңтарбаева
Шет ауданындағы ауылдан
шыққан әлеуметтік кәсіпкер
«Ауылда жұмыс аз, сондықтан өз кәсібімізді бастап, жұмыс орындарын өзіміз ашқанымыз маңызды»
шыққан әлеуметтік кәсіпкер
«Ауылда жұмыс аз, сондықтан өз кәсібімізді бастап, жұмыс орындарын өзіміз ашқанымыз маңызды»
Сәкен Сейфуллин станциясынан шыққан көпбалалы ананың ірімшік өндірісін ашып, өнімдерін Астанаға қалай жеткізе бастағаны және бүгінгі таңда басқа ауыл кәсіпкерлеріне өз ісін бастауға көмектесіп жүргені жайлы.
Адамдардың ауылдан кетіп, қалаға көшуінің басты себептерінің бірі жұмыс орындары мен мүмкіндіктердің аздығы және дамып жетілудің екіталайлығы болып табылатыны белгілі.
Ал Жанар болса, бұл мәселенің шешімін ауылдан көшуден емес, осы ауылда өз ісін бастаудан тапты. Бірнеше жыл бұрын ол үйдегі артық сүтті өңдірумен айналыса бастаған еді. Ал бүгінгі таңда оның ірімшік өндірісінде сүт өнімдерінің ондаған түрі өндіріліп, Астанадағы тұтынушыларға жеткізілуде. Сондай-ақ, Жанар ауыл тұрғындары үшін жұмыс орындарын ашып, басқа кәсіпкерлерге де бизнестегі алғашқы қадамдарын жасауға көмектесіп жүр.
Адамдардың ауылдан кетіп, қалаға көшуінің басты себептерінің бірі жұмыс орындары мен мүмкіндіктердің аздығы және дамып жетілудің екіталайлығы болып табылатыны белгілі.
Ал Жанар болса, бұл мәселенің шешімін ауылдан көшуден емес, осы ауылда өз ісін бастаудан тапты. Бірнеше жыл бұрын ол үйдегі артық сүтті өңдірумен айналыса бастаған еді. Ал бүгінгі таңда оның ірімшік өндірісінде сүт өнімдерінің ондаған түрі өндіріліп, Астанадағы тұтынушыларға жеткізілуде. Сондай-ақ, Жанар ауыл тұрғындары үшін жұмыс орындарын ашып, басқа кәсіпкерлерге де бизнестегі алғашқы қадамдарын жасауға көмектесіп жүр.
“
Мен ауылдастарыма: Өзіміз бизнес бастап, бір-бірімізге көмектесейік деп айтып жүрмін. Ауылда жұмыс аз. Сондықтан өз кәсібізді бастап, жұмыс орындарын өзіміз ашқанымыз маңызды
Қарапайым тіршіліктен бастау алған үлкен іс
Қарапайым тіршіліктен бастау алған үлкен іс
Жанар Петропавл қаласында дүниеге келді. Заңгер мамандығы бойынша жоғары білім алып, мемлекеттік құрылым мен драма театрында жұмыс істеп үлгеріпті. 2009 жылы тұрмысқа шығып, Қарағанды облысына көшіп барды. Балалары дүниеге келген соң қызметі отбасы мен үй шаруасына және ауылдың күнделікті күйбең тіршілігіне ауысты. Бүгінгі таңда Жанар төрт бала тәрбиелеп отыр және ауылда тұрып жатқанына он жеті жыл болып қалыпты. Қала өмірі оны ешқашан
қызықтырмаған екен.
Маған әрдайым ауыл өмірі ұнайтын. Қаланың қарбалас тіршілігі: шу, көліктің көптігі, асығыстық мені әрдайым қажытатын. Ал мұнда тыныш, елеңсіз рахат өмір. Мен өзімді ауылда елестететінмін.
Дәл осы ауыл тіршілігі оның болашақ кәсібін бастауға идея берген екен. Отбасының өз мал шаруашылығы болғандықтан артық сүтті Жанар кәдеге жаратып, май, сүзбе және құрт дайындайтын. Өнімдерінің бір бөлігін сата бастады. Тұтынушыларға өнімінің сапасы ұнап, тапсырыстар қайталана бастады. Осылайша үй жағдайында сүт өңдеу ісі біртіндеп тұрақты табыс көзіне айналып кетті.
Дәл осы ауыл тіршілігі оның болашақ кәсібін бастауға идея берген екен. Отбасының өз мал шаруашылығы болғандықтан артық сүтті Жанар кәдеге жаратып, май, сүзбе және құрт дайындайтын. Өнімдерінің бір бөлігін сата бастады. Тұтынушыларға өнімінің сапасы ұнап, тапсырыстар қайталана бастады. Осылайша үй жағдайында сүт өңдеу ісі біртіндеп тұрақты табыс көзіне айналып кетті.
Сұраныс жылдам өсіп, бір жылдан кейін өздерінің сүті жетпейтін болды. Жанардың жұбайы қосымша шикізат іздеп, жергілікті тұрғындардан сүт сатып ала бастады.
Алғашында күніне 20−30 литр сүт сатып алып жүрді. Арада үш ай өткен соң бұл көлем 100 литрге дейін жетті. Уақыт өте келе күн сайын пайдаланылатын сүттің мөлшері 350 литрге дейін жетті.
Алайда ісін бастаған алғашқы жылдың жазында-ақ басқа бір қиындық туындады: сары майды, қаймақ пен сүзбені ауыл тұрғындарының көбі жасайтын. Жанар олармен үйреншікті болып табылатын өнім түрлері арқылы ғана бәсекелеспей, ауылда әлі кең тарала қоймаған жаңа бағытты — ірімшік өндіру ісін игеруге бел буды.
Алғашында күніне 20−30 литр сүт сатып алып жүрді. Арада үш ай өткен соң бұл көлем 100 литрге дейін жетті. Уақыт өте келе күн сайын пайдаланылатын сүттің мөлшері 350 литрге дейін жетті.
Алайда ісін бастаған алғашқы жылдың жазында-ақ басқа бір қиындық туындады: сары майды, қаймақ пен сүзбені ауыл тұрғындарының көбі жасайтын. Жанар олармен үйреншікті болып табылатын өнім түрлері арқылы ғана бәсекелеспей, ауылда әлі кең тарала қоймаған жаңа бағытты — ірімшік өндіру ісін игеруге бел буды.
Ауылда бұрын болмаған істі қолға алу
Ауылда бұрын болмаған істі қолға алу
Жанардың бұл бағытта арнайы білімі болмады. Жастық шағында ол басқа мамандықты оқып, сүт өнімдерін өндірумен айналысатынын ешқашан ойламаған болатын.
Ол интернеттен ақпарат іздеп, түрлі технологияларды зерттеп, ірімшік өндірушілердің парақшаларын зерделеп жүрді. Осы ізденіс барысында ірімшік дайындау шебері Фарида Қасымованың оқыту бағдарламаларына тап болды. Онлайн курстың құны шамамен 15 мың теңге болды — алғашқы қадам жасау үшін айтарлықтай қолжетімді сома. Теорияны меңгергеннен кейін Жанар қаладағы бір күндік шеберлік сабақтарына қатысып, сосын үйінде де істеп көріп жүрді.
Алғашқы партияларының, әрине, мінсіз шығуы мүмкін емес еді. Температуралық режим мен ашытқыларды, өнімнің тығыздығы мен жетілу үдерісін мұқият зерттеуге тура келді. Алайда біртіндеп тұрақты нәтижеге қол жеткізіліп, жеке ассортимент пайда болды.
Жанар үшін ең басты қағида — өнімнің табиғилығы болды. Қалада сүт өнімдерін сатып алған кездерінде ол әрдайым өнімнің құрамына мән беретін. Сондықтан ол өз өндірісінде артық қоспаларды қолданбауды шешті.
Алғашқы партияларының, әрине, мінсіз шығуы мүмкін емес еді. Температуралық режим мен ашытқыларды, өнімнің тығыздығы мен жетілу үдерісін мұқият зерттеуге тура келді. Алайда біртіндеп тұрақты нәтижеге қол жеткізіліп, жеке ассортимент пайда болды.
Жанар үшін ең басты қағида — өнімнің табиғилығы болды. Қалада сүт өнімдерін сатып алған кездерінде ол әрдайым өнімнің құрамына мән беретін. Сондықтан ол өз өндірісінде артық қоспаларды қолданбауды шешті.
“
Балаларымның не жеп жүргенін білу мен үшін әрдайым маңызды болатын. Және өзім де өнімімді басқа адамдарға қорықпай, батыл түрде ұсынғым келді. Сондықтан да әуел бастан-ақ бояғыштар мен артық химиялық қоспаларсыз, табиғи таза өнім өндіруді шештім
Сатып алушылар қайта оралып, өз таныстарына айтып, ірімшіктің жаңа түрлерін де үйренуді сұрай бастады. Жеке кәсіпкерлік жұмысының басталғанынан бір жыл өткен соң Жанар үйіндегі асүйдің өндіріс үшін тар бола түскенін түсінді. Ісін ары қарай дамыту үшін енді арнайы жабдықталған жеке үй-жай мен кәсіби құрал-сайман қажет болды.
Жеңіліп қалудан емес, өсуден қорқу
Жеңіліп қалудан емес, өсуден қорқу
2022 жылы Жанар «Сыр өнімдері» жеке кәсіпкерлігін тіркеп, ісін енді бастаған және жұмыс істеп жүрген кәсіпкерлерге арналған мемлекеттік грантқа алғашқы рет өтінімін берді. Жобасы мақұлданып, ол шамамен 1,2 миллион теңге көлемінде грант иеленген еді.
“
Жобамды қорғап болған соң, комиссия мүшелері жобамның болашағы зор екенін, 5 миллион теңгелік грантқа да өтініш беріп көруге болатынын айтты. Сол кезде мен алғаш рет: Қолымнан бұдан да үлкен нәрсе келеін шығар
Бұл қаражатқа қажетті құрал-жабдық пен формалар, ірімшіктің пісіп-жетілуіне арналған шкаф және тоңазытқыш сатып алған болатын.
Алайда Жанар үшін қаражаттан гөрі комиссияның өз өніміне берген бағасын естіген маңыздырақ болды.
«Жобамды қорғап болған соң, комиссия мүшелері жобамның болашағы зор екенін, 5 миллион теңгелік грантқа да өтініш беріп көруге болатынын айтты. Сол кезде мен алғаш рет: „Қолымнан бұдан да үлкен нәрсе келеін шығар“, — деп ойлап қалдым», — деп есіне алды Жанар.
Осы оймен бірге қорқыныш та пайда болды. Егер үлкен өндіріс жабдығын алса, шикізат та көбірек қажет болып, сатып алушылармен қоса жауапкершілік те арта түсетінін түсінді. Осылайша Жанар конкурста жеңіліп қалудан емес, қаржыны алып, жаңа ауқымды көтере алмай қалатынынан қорықты.
Соған қарамастан, ол "Бір ауыл — бір өнім" бағдарламасына өтінім беріп, алғашқы жылы жартылай финалға шыққан еді. Алайда жобасын қорғау кезінде абыржып қалып, оны сенімді түрде таныстыра алмай қалыпты.
Алайда Жанар үшін қаражаттан гөрі комиссияның өз өніміне берген бағасын естіген маңыздырақ болды.
«Жобамды қорғап болған соң, комиссия мүшелері жобамның болашағы зор екенін, 5 миллион теңгелік грантқа да өтініш беріп көруге болатынын айтты. Сол кезде мен алғаш рет: „Қолымнан бұдан да үлкен нәрсе келеін шығар“, — деп ойлап қалдым», — деп есіне алды Жанар.
Осы оймен бірге қорқыныш та пайда болды. Егер үлкен өндіріс жабдығын алса, шикізат та көбірек қажет болып, сатып алушылармен қоса жауапкершілік те арта түсетінін түсінді. Осылайша Жанар конкурста жеңіліп қалудан емес, қаржыны алып, жаңа ауқымды көтере алмай қалатынынан қорықты.
Соған қарамастан, ол "Бір ауыл — бір өнім" бағдарламасына өтінім беріп, алғашқы жылы жартылай финалға шыққан еді. Алайда жобасын қорғау кезінде абыржып қалып, оны сенімді түрде таныстыра алмай қалыпты.
“
Сол кезде маған не жетпей қалғанын өзім де білмеймін: дайындық па, сенімділік пе, әлде тәжірибе ме? Жобаны қорғау кезінде тоқтап қалдым да, айтқым келгеннің бәрін дұрыстап жеткізе алмай қалдым, — дейді Жанар.
Бір жылдан кейін Жанар тағы да бағын сынап көруге шешім қабылдады. Бұл жолы конкурстың қалай өтетінін біліп, өткен жолғы қателігін қайталамайтындай болып көрінді. Алайда екінші рет тапсырғанда жобасы тіпті жартылай финалға да өтпепті
Бір жылдан кейін Жанар тағы да бағын сынап көруге шешім қабылдады. Бұл жолы конкурстың қалай өтетінін біліп, өткен жолғы қателігін қайталамайтындай болып көрінді. Алайда екінші рет тапсырғанда жобасы тіпті жартылай финалға да өтпепті
Екі сәтсіздіктен кейін кәсіпкер «бұл мүмкіндік маған арналмаған шығар», — деп ойлады. Алайда өндірістің өзі тоқтаған жоқ. Тапсырыстар көбейіп, жұмыстың құрал-жабдықтары үйдің ішін басып бара жатты да, отбасыға бір шешім қабылдау керек болды. Жанарды жұбайы қолдап, көлемі шамамен 30 шаршы метр болатын жеке цех салып берді. Жаңа үй-жай санитарлық талаптарға сай дайындалды: үсті жуыпып-шайылатын беттер, тот баспайтын болаттан дайындалған құрал-жабдықтар орнатылып, қажетті жұмыс аймақтары ұйымдастырылды. Жоба конкурстың нәтижесіне қарамастан дами берді.
Жаңа өтінімдерге қабылдау басталғанда, Жанар үшінші рет қатысуға шешім қабылдады. Енді оның жобасының артында жай идея мен үй тәжірибесі ғана емес, жеке өндіріс орны, қажетті құжаттар, тұрақты сұраныс және жеке қаражаты болды. Осы жолы Жанар финалға жетіп, 5 миллион теңге көлеміндегі грантты жеңіп алды.
Жаңа өтінімдерге қабылдау басталғанда, Жанар үшінші рет қатысуға шешім қабылдады. Енді оның жобасының артында жай идея мен үй тәжірибесі ғана емес, жеке өндіріс орны, қажетті құжаттар, тұрақты сұраныс және жеке қаражаты болды. Осы жолы Жанар финалға жетіп, 5 миллион теңге көлеміндегі грантты жеңіп алды.
Бес миллион - финал емес
Бес миллион - финал емес
Грант қаражатына Жанар көлемі 380 литрлік ірімшік қайнататын қондырғы, дренажды ванна, баспақ үстел, тоңазытқыш, мұздатқыш және басқа да қажетті құрал-жабдықтар сатып алды.
Бұған дейін ол шамамен 20 литр сүт өңдеуге есептелген қондырғымен жұмыс істеп келген еді. Жаңа құрал-жабдықтар өндіріс көлемін едәуір арттыруға мүмкіндік берді. Алайда бағдарлама қаражат беріп қана қойған жоқ.
Финалистер бухгалтерлік есеп, сауда-саттық, өнімді қаптау, жарнамалау және құжатпен жұмыс істеу бағыттары бойынша білім алды. «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының мамандары Жанарға логотип пен қаптаманың жаңа дизайнын әзірлеуге көмектесіп, өнімді сатылымға дайындауды және ішкі есеп жүргізуді үйретіп түсіндірді.
Бүгінгі таңда ірімшік өндірісінің ассортиментінде моцарелла, сулугуни, чечил, буррата, страчателла, халуми, брынза, май, сүзбе және басқа да сүт өнімдері бар. Бұлардың ішінде созылатын ірімшік түрлері, май және сүзбе ең жоғары сұранысқа ие.
Бір қызығы, Жанардың Астанадағы тұтынушыларға шығуы ауқымды жарнамалық науқансыз-ақ жүзеге асырылып кетті. Клиенттердің бірі оның өнімдерін сатып алып, елордаға кеткен соң дәмін көріп, Жанарға ынтымақтастық ұсыныпты. Астанадағы жеке сауда орындарының иесі Жанардың сүт өнімдеріне тұрақты түрде тапсырыс бере бастайды. Өнімді жеткізу үшін Жанар сәйкестік туралы декларациясын дайындап ұсынды.
Алғашқы тапсырысты жөнелткенде кәсіпкер өнімнің тиісті түрде жететініне және оған сұраныстың қандай болатынына алаңдапты. Қазір тапсырыс көлемі басқарылуда: ірімшік өндірісі өнімін елордаға жеткізіп қана қоймай, жергілікті тұтынушылардың да мұқтаждықтарын қанағаттандырып жүр.
Финалистер бухгалтерлік есеп, сауда-саттық, өнімді қаптау, жарнамалау және құжатпен жұмыс істеу бағыттары бойынша білім алды. «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының мамандары Жанарға логотип пен қаптаманың жаңа дизайнын әзірлеуге көмектесіп, өнімді сатылымға дайындауды және ішкі есеп жүргізуді үйретіп түсіндірді.
Бүгінгі таңда ірімшік өндірісінің ассортиментінде моцарелла, сулугуни, чечил, буррата, страчателла, халуми, брынза, май, сүзбе және басқа да сүт өнімдері бар. Бұлардың ішінде созылатын ірімшік түрлері, май және сүзбе ең жоғары сұранысқа ие.
Бір қызығы, Жанардың Астанадағы тұтынушыларға шығуы ауқымды жарнамалық науқансыз-ақ жүзеге асырылып кетті. Клиенттердің бірі оның өнімдерін сатып алып, елордаға кеткен соң дәмін көріп, Жанарға ынтымақтастық ұсыныпты. Астанадағы жеке сауда орындарының иесі Жанардың сүт өнімдеріне тұрақты түрде тапсырыс бере бастайды. Өнімді жеткізу үшін Жанар сәйкестік туралы декларациясын дайындап ұсынды.
Алғашқы тапсырысты жөнелткенде кәсіпкер өнімнің тиісті түрде жететініне және оған сұраныстың қандай болатынына алаңдапты. Қазір тапсырыс көлемі басқарылуда: ірімшік өндірісі өнімін елордаға жеткізіп қана қоймай, жергілікті тұтынушылардың да мұқтаждықтарын қанағаттандырып жүр.
Көршілері де естіп-білмей қалған бизнес
Бұл оқиға күтпеген бетбұрысқа ие болды: Жанардың өнімдерін Астанада әлдеқашан сатып алып жүргенімен, көршілес ауылдардың кейбір тұрғындары және тіпті қасында тұратын адамдардың өзі оның жұмысының ауқымы туралы толық білмепті.
Бүкіл жағдай жергілікті телеарнада Жанар туралы сюжет шыққаннан кейін өзгерді. Осыдан кейін кәсіпкерге ауылдарында жабдықталған сүт өңдеу цехы жұмыс істеп тұрғанын білмей жүрген адамдар хабарласып, қоңырау шала бастады.
Жанар мұны бизнестің жүйелі түрде жылжытылмауымен түсіндіреді. Белгілі бір уақытқа дейін жарнаманың өзі қажет те болмаған: тұрақты тұтынушылар өндірілген өнімнің бәрін алып кететін. Ал енді өндіріс ұлғайған кезде әлеуметтік желілерді жүргізу қажеттілігі туындады. Алайда бұған уақыт жетпеді.
Кәсіпкер шикізатты өзі қабылдап, өндірістің бүкіл үдерісін өзі бақылайды екен, құжаттарды рәсімдеп, клиенттермен жұмыс істейді және тапсырыстарды жіберу ісін ұйымдастырады. Яғни тауарды нарыққа жылжыту тағы бір жұмысқа айналады.
Жанар мұны бизнестің жүйелі түрде жылжытылмауымен түсіндіреді. Белгілі бір уақытқа дейін жарнаманың өзі қажет те болмаған: тұрақты тұтынушылар өндірілген өнімнің бәрін алып кететін. Ал енді өндіріс ұлғайған кезде әлеуметтік желілерді жүргізу қажеттілігі туындады. Алайда бұған уақыт жетпеді.
Кәсіпкер шикізатты өзі қабылдап, өндірістің бүкіл үдерісін өзі бақылайды екен, құжаттарды рәсімдеп, клиенттермен жұмыс істейді және тапсырыстарды жіберу ісін ұйымдастырады. Яғни тауарды нарыққа жылжыту тағы бір жұмысқа айналады.
“
Әрине, мамандарды жалдауға болады ғой. Бірақ олар өнімді өзім түсінгендей түсінбейді. Бір идеяны айтсаң, олар түсіріп, бәрін мүлдем басқаша көрсетеді. Сондай-ақ кішігірім өндіріс үшін парақшаны сапалы жүргізу қымбатқа түсіп тұр
Негізі ауыл бизнесі туралы халықтың көп біле бермеуі тек сатылымға ғана әсер етпейді. Адамдардың өз айналасындағы табысқа жеткен мысалдарды өз көзімен көрмейінше, ауылда жеке кәсіп бастауға болатынына сенуі қиын.
Туған ауылында Жанарды көпшілік біле бермегенімен, басқа өңірлердегі адамдар оның ісі жайлы ести бастапты. 2025 жылы Жанарға Алматыдан бір журналист хабарласып, оның кәсіпкерлік жолын «Қазақстанның Алтын кітабына» енгізуді ұсынды. Бұл — Қазақстан Республикасының дамуына үлес қосқан тұлғалар туралы жазылған кітап.
Кітапта Қарағанды облысынан шыққан кәсіпкер Жанардың қызметіне арналған 5 беттік материал жарық көрді.
Үйге жақын жердегі жұмыс
Үйге жақын жердегі жұмыс
Уақыт өте келе ірімшік өндірісі жай ғана отбасылық кәсіп болудан қалды.
Жанарға қызметкерлер қажет болды.
«Күміс жас» бағдарламасы туралы Жанар «Бір ауыл — бір өнімнің» финалистеріне арналған оқуға қатысып жүргенде білді. Бұл бағдарлама зейнеткерлік жасқа жақындаған қызметкерлердің жалақысының бір бөлігін субсидиялап, жұмыс берушілерге ресми жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.
Алғашында Жанарға екі қызметкерді жұмысқа қабылдау мүмкіндігі берілді. Кейін аудандық жұмыспен қамту орталығы тағы екі адамды бағдарламаға қосуды ұсынды. Себебі ауданда бұл бағдарламаға қатысуға дайын жұмыс берушілер жетіспейтін.
Негізінде мемлекеттік субсидия үш жылдың ішінде біртіндеп азайып, қызметкерлердің еңбекақысын төлеудегі кәсіпкердің үлесі, керісінше, арта түседі екен.
Қазіргі уақытта ірімшік өндірісінде барлығы 4 адам: 3 әйел және мүгедектігі бар 1 ер кісі жұмыс істейді екен.
Жанар үшін бұл бағдарламаның құндылығы өндіріске қолдау көрсетуімен ғана шектелмейді.
Алғашында Жанарға екі қызметкерді жұмысқа қабылдау мүмкіндігі берілді. Кейін аудандық жұмыспен қамту орталығы тағы екі адамды бағдарламаға қосуды ұсынды. Себебі ауданда бұл бағдарламаға қатысуға дайын жұмыс берушілер жетіспейтін.
Негізінде мемлекеттік субсидия үш жылдың ішінде біртіндеп азайып, қызметкерлердің еңбекақысын төлеудегі кәсіпкердің үлесі, керісінше, арта түседі екен.
Қазіргі уақытта ірімшік өндірісінде барлығы 4 адам: 3 әйел және мүгедектігі бар 1 ер кісі жұмыс істейді екен.
Жанар үшін бұл бағдарламаның құндылығы өндіріске қолдау көрсетуімен ғана шектелмейді.
“
Елу жастан асқанда адамдарға, әсіресе, олар ауылда тұрса, жұмыс табу қиын. Ал бағдарламаның арқасында олардың өз табысы, зейнетақы жарналары пайда болады. Енді олардың күйеуінен немесе балаларынан ақша сұрамай-ақ, өзіне немесе немерелеріне бір нәрсе сатып алуға мүмкіндігі болады. Отбасында өз пікірін жеткізе алатын болады
Үйге жақын жердегі жұмыс тек табыс әкелумен шектелмейді. Көп балалы ананың, бұрын тек үй шаруасымен айналысқан әйелдердің немесе мүгедектігі бар адамның күн тәртібі мен жаңа қарым-қатынас ортасы қалыптасып, өздерінің қоғамға керек екендеріне сену сезімі пайда болды.
Шағын ауыл үшін бірнеше жұмыс орны – жай ғана статистика емес. Бұл – басқа қалаға жұмыс іздеуге кетпей-ақ, өз ауылында қалып, табыс таба алатын нақты отбасылардың шынайы өмірі.
"
Мен көп балалы анамын. Осы уақытқа дейін үйде отырдым. Жанар тәтемен таныстым да, ол мені жұмыспен қамтамасыз етті. Қасымда жүріп, барлық процесстерді: сүт тартуды, май шайқап, таразымен өлшеуді үйретті. Мен бәрін үйреніп, осында жұмыс істеп жүрмін
Ақжайық Кашей, әртүрлі жұмыс атқарушы, көп балалы ана
Ақжайық Кашей, әртүрлі жұмыс атқарушы, көп балалы ана
Жанар әлеуметтік кәсіпкерлер тізіліміне әзірше кірмейді, бірақ болашақта кәсіпорны барлық талаптарға сай болған кезде өтініш беруді жоспарлап отыр.
Дегенмен ісінің әлеуметтік тұстары қазірдің өзінде байқалады: ірімшік өндірісі жергілікті шикізатты сатып алажы; көп балалы аналар үшін жұмыс орындарын ашты және ауыл өнімдерін ауданнан тыс жерлерге шығарып жүр.
Конкурсқа қатысушыдан тәлімгерге дейін өсу
Жанар конкурсқа қатысудан алған тәжірибесімен басқа кәсіпкер әйелдермен бөлісе бастады. Ол грантқа өтінім дайындап, құжаттарды рәсімдеуге, сертификаттар алып, санитарлық талаптар туралы білуге көмектеседі.
Жартылай дайын өнімдерді дайындаумен айналысатын кәсіпкер әйелдердің бірін Жанар «өз шәкіртім» деп атайды. Ол бұл кісіге «Бір ауыл — бір өнім» бағдарламасына қатысу үшін дайындалуға көмектесіпті. Нәтижесінде жобасы жеңіп, грантқа ие болған.
Ал тағы да бір ірімшік өндіруші-кәсіпкер жартылай финалға дейін жетіп, алайда жеке өндіріс орны болмағандықтан, келесі кезеңге өте алмай қалыпты. Дегенмен оның барлық қажетті құжаттары қолында және өнімдері қазірдің өзінде Қарағанды қаласындағы бірнеше сауда орнына жеткізіліп, сатылады.
«Бір ауыл — бір өнім» жобасына қатысушылардың бірі, жартылай дайын өнімдер дайындаумен айналысатын Айдана Оспанова өз жобасын қорғауға дайындалғанда Жанардың кеңестеріне сүйеніпті. Ол конкурсқа алғаш рет қатысып, бірден финалист атанған. Айдананың айтуынша, Жанардың оған комиссия алдында өзін ұстау, өнімін жоғары деңгейде дайындап, ұсыну бойынша берген кеңестерінің көп пайдасы тиген екен.
Ал тағы да бір ірімшік өндіруші-кәсіпкер жартылай финалға дейін жетіп, алайда жеке өндіріс орны болмағандықтан, келесі кезеңге өте алмай қалыпты. Дегенмен оның барлық қажетті құжаттары қолында және өнімдері қазірдің өзінде Қарағанды қаласындағы бірнеше сауда орнына жеткізіліп, сатылады.
«Бір ауыл — бір өнім» жобасына қатысушылардың бірі, жартылай дайын өнімдер дайындаумен айналысатын Айдана Оспанова өз жобасын қорғауға дайындалғанда Жанардың кеңестеріне сүйеніпті. Ол конкурсқа алғаш рет қатысып, бірден финалист атанған. Айдананың айтуынша, Жанардың оған комиссия алдында өзін ұстау, өнімін жоғары деңгейде дайындап, ұсыну бойынша берген кеңестерінің көп пайдасы тиген екен.
“
Мен „Бір ауыл – бір өнім“ жобасына алғаш рет қатысып, бірден финалист атандым. Жанар өз тәжірибесімен бөлісіп, жобаны қорғауға дайындап, өнімдерімді дұрыс ұсынуға үйретті. Барынша қолдауын көрсетіп, білімімен бөліскені үшін оған дән ризамын
Бірнеше жыл бұрын Жанардың өзі декларация рәсімдеу, өтінім дайындау және жобаны комиссия алдында қорғау жөнінде ештеңе білмейтін. Енді оның осы жолда жіберген қателіктері басқа кәсіпкерлерге бұл мәселенің бір бөлігін жеңілдетуге көмектесіп жүр.
“
Мен адамдарға: бизнес бастап, бір-бірімізге көмектесейік деп жүрмін. Біреу жартылай дайын өнімдер жасай алса, біреу пиццерия аша алады, ал мен ірімшік жеткізіп тұрайын. Ауылда жұмыс аз, сондықтан жұмыс орындарын өзіміз ашқанымыз жөн
Ол жолында кездесетін қиындықтарын да жасырмайды. Бухгалтерия, салық, жұмысшыларының жалақысы және шикізат бағасының үнемі өсіп тұруы кәсіп иесінің табысын азайтады.
Кейде Жанар өзі ең төменгі жалақы алады екен, себебі алдымен өндірістің жұмысын қамтамасыз етіп, қызметкерлерімен есеп айырысып алуы керек.
Бірақ дәл осы жағдай бұл істің шынайы екендігін көрсетеді: ол жетістікке оңай жетуге уәде бермей, керісінше, тұрақты істің қандай күнделікті шешімдерден қалыптасатынын көрсетеді.
Кейде Жанар өзі ең төменгі жалақы алады екен, себебі алдымен өндірістің жұмысын қамтамасыз етіп, қызметкерлерімен есеп айырысып алуы керек.
Бірақ дәл осы жағдай бұл істің шынайы екендігін көрсетеді: ол жетістікке оңай жетуге уәде бермей, керісінше, тұрақты істің қандай күнделікті шешімдерден қалыптасатынын көрсетеді.
Ауылдан көшіп кетпей, керісінше, адамдардың келуіне жағдай жасау
Ауылдан көшіп кетпей, керісінше, адамдардың келуіне жағдай жасау
Бұл оқиға ауылда өмір сүруге қарамастан, жетістікке қалай жетуге болатыны туралы емес. Бұл — өзіңнің орныңды әрдайым сол жерден көрген мекенде болашағыңды қалай құруға болатыны туралы.
Алдағы жылдары Жанар ұзақ уақыт сақталатын қатты және жартылай қатты ірімшіктер өндірісін кеңейтуді жоспарлап отыр. Алайда оның жоспары енді тек цехпен ғана шектелмейді.
Кәсіпкер ірімшік өндірісінің жанынан туристік аймақ құрып, қонақтардың жергілікті өнімдерден дәм татып, таңғы немесе түскі асқа келе алатын және отбасымен бірге уақыт өткізе алатын шағын кафе немесе бистро ашуды армандайды. Ол өз өндірісінің басқа жерлерде тұратын адамдардың осы ауылға арнайы келгісі келетін орнына айналғанын қалайды.
Кәсіпкер ірімшік өндірісінің жанынан туристік аймақ құрып, қонақтардың жергілікті өнімдерден дәм татып, таңғы немесе түскі асқа келе алатын және отбасымен бірге уақыт өткізе алатын шағын кафе немесе бистро ашуды армандайды. Ол өз өндірісінің басқа жерлерде тұратын адамдардың осы ауылға арнайы келгісі келетін орнына айналғанын қалайды.
Жанар үшін бұл мақсат алған бағытының орынды жалғасы болып табылады. Ол ауылын ешқашан үлкен қалаға көшкенге дейінгі уақытша аялдама ретінде қабылдаған емес. Дәл осы жерде оның кішкентай шаруашылығы басталып, алғашқы сатып алушылары келді, өндірісі дамып жетілді.
Бірнеше жыл бұрын бәрі де 20–30 литр сүт пен отбасындағы артық өнімді тиімді пайдалану ниетінен басталған еді. Бүгінгі таңда Жанар өзінің ірімшік өндірісінде жүздеген литр сүтті өңдеп, өнімдерін Астанаға жеткізуде және ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтамасыз етіп, басқа әйелдерге де өз кәсібін ашуға көмектесуде.
Бұл ауылдан кетпей-ақ жетістікке жетуге болатынын баяндайтын жай ғана қызық оқиға емес. Бұл – өз орныңды тапқан жеріңде де жарқын болашақ қалыптастыруға болатынын көрсететін ақиқат.
Аудармашы: Асем Азаматова
